Κ. ΘΕΟΤΟΚΗ, Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΓΡΑΦΟΥ

 

Κωνσταντίνος Θεοτόκης (1872 – 1923)

 

Η ζωή του

Ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης γεννήθηκε στην Κέρκυρα και καταγόταν από αριστοκρατική και καλλιεργημένη οικογένεια. Τα πρώτα του γράμματα τα έμαθε στο ≪Εκπαιδευτήριο Καποδίστριας≫. Το 1889 πήγε στο Παρίσι, όπου έκανε σπουδές φιλολογίας, μαθηματικών και φιλοσοφίας για τρία χρόνια. Το 1907 έμεινε για δύο χρόνια στη Γερμανία, όπου παρακολούθησε μαθήματα φιλοσοφίας. Ως θερμός πατριώτης έλαβε μέρος εθελοντικά στην κρητική Επανάσταση του 1896 και στον πόλεμο του 1897. Έπειτα, μαζί με τη γυναίκα του, που ήταν βαρόνη, εγκαταστάθηκε στην Κέρκυρα. Ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης αγωνίστηκε για την καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας, ασπάστηκε τις σοσιαλιστικές ιδέες και άσκησε έντονη κριτική στην αστική κοινωνία. Πέθανε στην Κέρκυρα το 1923, ύστερα από μάχη που έδωσε για αρκετούς μήνες με τον καρκίνο.

Το έργο

Ύστερα από παραμονή δυο χρόνων στη Γερμανία γυρίζει στην Ελλάδα, το 1909, αποφασισμένος να αφιερωθεί στην πολιτική του τόπου του. Από τότε αρχίζει να δημοσιεύει τα πιο σπουδαία έργα του. Η τιμή και το χρήμα (1912, στον Νουμά), Κατάδικος (1919), Η ζωή και ο θάνατος του Καραβέλα (1920), Οι σκλάβοι στα δεσμά τους (1922), του οποίου η συγγραφή, με το χαρακτηριστικό ιδεολογικό του περιεχόμενο, φαίνεται να τον απασχόλησε επί μακρά σειρά ετών. Τα περισσότερα έργα του Θεοτόκη έχουν κοινωνική κατεύθυνση, κλείνουν δηλαδή ένα κήρυγμα· τούτο όμως δεν ελαττώνει την λογοτεχνική τους αξία, που είναι σημαντική: δεν πρόκειται για μια κατασκευή που πάει να αποδείξει κάτι, αλλά είναι λογοτεχνικές επιτεύξεις ενός συγγραφέα, που έχει πεποιθήσεις κοινωνικές και τις εκφράζει μέσα από τον μύθο του. Στα τελευταία του έργα, το ταλέντο του έχει καλλιεργηθεί στην πληρότητά του· διάλογος, περιγραφή, ψυχολογία, γλωσσικό όργανο, όλα συντελούν στη διαμόρφωση δυνατών και συναρπαστικών πεζογραφημάτων.

[Κ.Θ. Δημαράς, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Από τις πρώτες ρίζες ως την εποχή μας, Εκδόσεις «Γνώση», Αθήνα 2000 (9η έκδ.), 556-557.]

 

Έργα:

Διηγήματα: Κορφιάτικες ιστορίες

νουβέλες: Η τιμή και το Χρήμα (1914), Κατάδικος (1919) – Η ζωή και ο θάνατος του Καραβέλα (1920)

Μυθιστορήματα: Οι σκλάβοι στα δεσμά τους (1922)

Μεταφράσεις: Μετέφρασε αποσπάσματα από έργο της αρχαίας ινδικής λογοτεχνίας, έργα αρχαίων Ελλήνων και Λατίνων συγγραφέων, έργα Ευρωπαίων λογοτεχνών.

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

 

Το διήγημα, αν και ημιτελές, αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα της γραφής του Κ. Θεοτόκη:

1. παρουσιάζονται με ρεαλισμό τα ήθη και τα πάθη της εποχής του πεζογράφου,

2.  εμφανής είναι ο έντονος κοινωνικός του προβληματισμός

3.  ψυχογραφεί με ακρίβεια τους ήρωές του και

γενικά προβάλλει μια εικόνα της κοινωνίας της εποχής του.

Στο κείμενο ο συγγραφέας μεταφέρει τον τρόπο λειτουργίας του κλειστού κοινωνικού συστήματος της εποχής και προβάλλει τη σημασία της μεταβίβασης της πατροπαράδοτης τέχνης από τον πατέρα στο γιο σύμφωνα με την οικογενειακή παράδοση, η οποία αντιτίθεται στις επιθυμίες του παιδιού, που αδυνατεί να ανταποκριθεί στις προσδοκίες του πατέρα του εξαιτίας της έλλειψης καλλιτεχνικής κλίσης και της αγάπης του για την ελεύθερη κοινωνική ζωή κοντά στη φύση.

Xαρακτηρισμός προσώπων

·         Σε ολόκληρο το διήγημα αναδεικνύεται η μεγάλη σημασία της μετάδοσης της πατροπαράδοτης τέχνης από τον πατέρα στο γιο, σύμφωνα με την οικογενειακή παράδοση. Αρχικά, απεικονίζεται ένα στιγμιότυπο της κοινής ζωής και εργασίας δύο διηγηματικών ηρώων, κατά τη διάρκεια του οποίου ο πατέρας επιδιώκει να μυήσει με κάθε τρόπο το γιο του στην τέχνη του αγιογράφου (φοβέρα, ψυχολογική πίεση, φιλοτιμία, συναίσθημα, λογική, ενθάρρυνση, υποσχέσεις), ενώ αρνείται να αποδεχθεί την πιθανότητα να μη συνεχίσει το παιδί την αγιογραφία.

Το παιδί, όμως, αδυνατεί να ανταποκριθεί στις προσδοκίες του πατέρα. Όμως, ως υπάκουος και υποτακτικός γιος, που σέβεται τον πατέρα του, δεν εκδηλώνει έμπρακτα την αντίδρασή του, αλά εκτελεί απρόθυμα τις εντολές του, και ανταποκρίνεται μηχανικά και ανόρεκτα στην εργασία του κάτω από μεγάλη ψυχολογική πίεση. Ο νέος δε συμμερίζεται τις ιδέες του πατέρα του, δεν πείθεται από τα επιχειρήματα ή τις απειλές του, αλλά αναζητά νοερά διαφυγές στον ανοιχτό αέρα και τις κοινωνικές συναναστροφές των συνομηλίκων του. Την ψυχολογική πίεση που υφίσταται, την αποστροφή του προς το επάγγελμα του αγιογράφου και την επιθυμία του για μια ελεύθερη κοινωνική ζωή κοντά στη φύση φανερώνει το έντονο συναίσθημα χαράς που αισθάνεται, όταν μετά από υπόδειξη του πατέρα του ≪δραπετεύει≫ από την κλειστή ατμόσφαιρα του δωματίου. (≪Ο νέος δεν αποκρίθηκε, μα η χαρά εζωγραφίστηκε στο πρόσωπό του, βιαστικά εκατέβηκε τη σκάλα του σπιτιού και ευρέθηκε όξω≫).

 

·            «Ο νέος αναστέναξε...», ¨ «Το χέρι του όμως εργαζόταν μηχανικά, αλλού ήταν ο νους του... Κι ως τόσο το χέρι του επηγαινοερχόταν οκνά οκνά απάνω στην πλάκα αλέθοντας το χρώμα» Ο αφηγητής σκιαγραφεί τους χαρακτήρες και περιγράφει ένα στιγμιότυπο της κοινής ζωής και εργασίας τους. Ταυτόχρονα με την περιγραφή εκθέτει τις εσωτερικές σκέψεις του γιου με τις οποίες ο αναγνώστης κατανοεί τα συναισθήματα που κυριαρχούν στη ψυχή του νέου. Τα συναισθήματα λύπης, ανίας και καταπίεσης, που καταλαμβάνουν το νέο κατά τη διάρκεια της ενασχόλησής του με την αγιογραφία είναι έκδηλα σε όλο το διήγημα

Γλώσσα

Ο Θεοτόκης γράφει σε μια άμεση, φυσική και ζωντανή καθημερινή γλώσσα, εμπλουτισμένη με τύπους και λέξεις του κερκυραϊκού ιδιώματος. Το έντονα χρωματισμένο ιδιωματικό λεκτικό

οδηγεί στην αληθοφάνεια της περιγραφής και μεταφέρει τον αναγνώστη στην εποχή, στην οποία διαδραματίζονται τα γεγονότα. Η δημοτική του απλού λαού που χρησιμοποιείται χαρίζει στο κείμενο ύφος φυσικό ενώ τα λίγα σχήματα λόγου καθιστούν την έκφραση του έργου λιτή. Σε όλη  την αφήγηση και στα διαλογικά μέρη η γλώσσα συνειδητά και επίμονα είναι κερκυραϊκή, ακολουθώντας τη φιλοσοφία του συνόλου του συγγραφικού του έργου και ζωντανεύοντας έτσι το κείμενο.

Ύφος / Mορφή

Το ύφος χαρακτηρίζεται πυκνό, ζωντανό, παραστατικό, δραματικό. Ο διάλογος προσδίδει στο ημιτελές έργο αμεσότητα και ζωντάνια, ενώ ο εσωτερικός μονόλογος του νέου δημιουργεί και μεταφέρει έντονα συναισθήματα, καθώς εκφράζει τη μεγάλη ψυχολογική πίεση του παιδιού, αλλά και την αγάπη του για την ελεύθερη κοινωνική ζωή κοντά στη φύση.

Εκφραστικά μέσα

Μεταφορές: ≪Το χέρι μου δεν ακούει και δεν κάνει ό,τι του προστάζω≫, ≪κι έμεινα στο μισό δρόμο≫, ≪ενώ εκείνος ήταν σκλαβωμένος όλμέρα στους τέσσερους πύργους≫, ≪σκλαβωμένος στην αυστηρή θέληση του πατέρα≫, ≪να πάρεις λίγον αέρα≫, ≪η χαρά ζωγραφίστηκε στο πρό-

σωπό του≫,.

Παρομοιώσεις: ≪σα σκοτισμένος από την πολύωρη κλεισούρα≫.

Προσωποποιήσεις: ≪λες και τα ζωγραφίσματά του εμιλούσαν≫.

Εικόνες: η εικόνα του ζωγράφου, η εικόνα των χρωμάτων που χρησιμοποιεί ο αγιογράφος, η εικόνα της ελεύθερης αγροτικής ζωής στην οποία μεταφέρεται νοερά ο νέος.

 

1. Περιγράψτε τη σχέση που έχει ο πατέρας με το γιο στο διήγημα.

2. Να χαρακτηρίσετε τον πατέρα του διηγήματος.

3. Να αντικαταστήσετε την τριτοπρόσωπη αφήγηση στο διήγημα του Θεοτόκη «Η τέχνη του αγιογράφου» με αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο (προφ.) 

Ο ΣΟΛΩΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ

ΥΛΙΚΟ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΑΠΟ 23-27/3/2020
ΤΑΞΗ Γ'
ΜΑΘΗΜΑ: ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ

• Επανάληψη όσων είχαμε πει στην τελευταια παράδοση

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ: ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΙ
(1798-1857) Γιος του άρχοντα Νικολάου Σολωμού και μιας γυναίκας του λαού, της Αγγελικής Νίκλη, ο Διονύσιος Σολωμός γεννήθηκε στη Ζάκυνθο. Σε ηλικία δέκα ετών φεύγει για την Ιταλία, όπου μένει σπουδάζοντας (στο Λύκειο της Κρεμόνας και στο Πανεπιστήμιο της Παβίας) δέκα χρόνια. Σπούδασε Νομικά αλλά στην πραγματικότητα ασχολήθηκε κυρίως με τη λογοτεχνία και έγραψε κιόλας αξιόλογα ποιήματα στα ιταλικά. Γυρίζοντας στη Ζάκυνθο αφήνει τα ιταλικά και αφοσιώνεται στην ελληνική ποίηση και γλώσσα. Μετά τα πρώτα λυρικά τραγούδια του ( «Η Αγνώριστη», «η Ξανθούλα» κ.ά.) γράφει το 1823 τον «Ύμνο εις την Ελευθερίαν» και την επόμενη χρονιά την «Ωδή εις το θάνατο του ΛορδΜπάυρον». Η Ελληνική Επανάσταση έχει ήδη ξεσπάσει και ο Σολωμός βρίσκει σ’ αυτήν την πηγή της έμπνευσης και το νόημα της ποίησης του. Το 1828 πηγαίνει στην Κέρκυρα, όπου μένει ως το θάνατο του. Τα γνωστότερα έργα του είναι: Ποιήματα: «Η Φαρμακωμένη», «Ο Λάμπρος», «Ο Κρητικός», «οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», «ο Πόρφυρας». Πεζά: «Ο Διάλογος» το 1824, σε διαλογική μορφή, όπου ο ποιητής κηρύσσει το ιδεολογικό του πιστεύω: «μήπως έχω άλλο στο νου πάρεξ ελευθερία και γλώσσα;» και «κανείς δεν έχει δικαίωμα να αλλάξει τη γλώσσα του λαού» και «Η γυναίκα της Ζάκυνθος». Στα τέλη της ζωής του ξανάγραψε ποιήματα στα ιταλικά με την πρόθεση να τα επεξεργαστεί κατόπι στα ελληνικά. Παρόλο που το έργο του έμεινε αποσπασματικό λόγω της αδιάκοπη προσπάθεια για τελείωση και πορεία προς την ιδανική τελειότητα , ο Σολωμός είναι ο πιο σημαντικός ποιητής της Νεοελληνικής λογοτεχνίας. Σύνθεσε σε ενότητα την ελληνική ποιητική παράδοση Με τη δύναμη του ταλέντου του αξιοποίησε τη λαϊκή μας γλώσσα, τη διαμόρφωσε ποιητικά και δημιούργησε μ' αυτήν έργο μεγαλόπνοο, που έγινε πρότυπο για τους μεταγενέστερους ποιητές μας (ΕΘΝΙΚΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ).

Σχολή: ονομάζεται ένα σύνολο καλλιτεχνών οι οποίοι παρουσιάζουν κοινά χαρακτηριστικά, στα θέματα και στην τεχνοτροπία. Η Επτανησιακή Σχολή: Τα Επτάνησα που βρίσκονταν κάτω από Ενετική κυριαρχία πέρασαν το 1797-1799 στους Γάλλους κατόπιν στους Ρώσους το 1799 και το 1800 ιδρύθηκε η Ιόνιος Πολιτεία. Το 1807-1814 επέστρεψαν οι Γάλλοι του Ναπολέοντα και το 1815 τα νησιά περιήλθαν στην «προστασία» της Αγγλίας. Το 1824 ιδρύθηκε στην Κέρκυρα το πρώτο ελληνικό ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα, η Ιόνιος Ακαδημία. Τα Επτάνησα ενσωματώθηκαν στην Ελλάδα το 1864. Οι συνθήκες αυτές επέτρεψαν την ανάπτυξη των τεχνών (ποίηση, μουσική, ζωγραφική). Η επτανησιακή ποίηση αξιοποίησε δημιουργικά τις επιδράσεις από: α) την ιταλική λογοτεχνία, β) την Κρητική Σχολή, γ) το δημοτικό τραγούδι και δ) το ποιητικό έργο του Βηλαρά και του Χριστόπουλου. Τα κοινά χαρακτηριστικά της ποιητικής έκφρασης της Επτανησιακής Σχολής είναι η λατρεία της πατρίδας, της θρησκείας, της γυναίκας και της φύσης. 

     ΚΩΣΤΑ ΤΑΧΤΣΗ, «Κι έχουμε πόλεμο!»

·         Το μυθιστόρημα του Κώστα Ταχτσή με τον τίτλο ΤΟ ΤΡΙΤΟ ΣΤΕΦΑΝΙ είναι ένας εσωτερικός μονόλογος της πρωταγωνίστριας Νίνας που αποσκοπεί στον να τη βοηθήσει να βάλει σε τάξη σκέψεις και συναισθήματα.

·         Αφηγήτρια στο απόσπασμα είναι η Νίνα, μια πενηντάχρονη γυναίκα, παντρεμένη στον τρίτο της γάμο, η οποία αναπολεί τη ζωής της. Η αφήγησή της είναι γεμάτη από μνήμες και εικόνες του παρελθόντος. Η σκέψη της ανατρέχει στο παρελθόν, σε καταστάσεις και γεγονότα που υπήρξαν καταλυτικά για την ίδια και συνέβαλλαν στο να πάρει η ζωή της τη συγκεκριμένη τροπή.

·         Η Νίνα αφηγείται τη δικής της ζωή αλλά παράλληλα αφηγείται και τη ζωή της δεύτερης πρωταγωνίστριας του έργου, της Εκάβης, είτε µέσα από περιγραφές είτε µέσα από τον ίδιο το λόγο της Εκάβης.

·         Το συγκεκριμένο απόσπασμα δείχνει τις αντιδράσεις των μελών της οικογένειάς της και του κοινωνικού της περίγυρου, την περίοδο της έκρηξης του πολέμου του 1940.

·         Παρουσιάζονται οι ιδιωτικές όψεις μιας κορυφαίας ιστορικής στιγμής, όψεις αθέατες για τους μεταγενέστερους

·         Οι πρωταγωνιστές του κειμένου δεν είναι σε θέση να συνειδητοποιήσουν ακόμα την τραγικότητα των περιστάσεων γιατί αιφνιδιάζονται από τα γεγονότα. Οι αντιδράσεις τους έχουν ποικίλες και διαφορετικές διακυμάνσεις, από δραματικές μέχρι κωμικές 

·         Ο προφορικός λόγος της αφήγησης είναι χειμαρρώδης και παρακολουθεί τις συναισθηματικές μεταβολές της Νίνας, εστιάζοντας με εξαιρετική παρατηρητικότητα στις πιο μικροσκοπικές λεπτομέρειες. Η αρετή αυτή αποτελεί το κορυφαίο επίτευγμα στο μυθιστόρημα του Κώστα Ταχτσή.

·         Η αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο από την βασική ηρωίδα του έργου, τη Νίνα, δίνει στο κείµενο µία αµεσότητα και μοιάζει σαν να πραγµατοποιεί κάποιος µία συνέντευξη µε ένα πραγµατικό άτοµο.

·         Οι εικόνες είναι τόσο ζωντανές και ρεαλιστικές, και μέρη, πρόσωπα, κοινωνικοπολιτικά γεγονότα περιγράφονται με τόση ακρίβεια και λεπτομέρεια που έχει κανείς την εντύπωση ότι ξετυλίγονται τώρα μπροστά στα μάτια του. Στην πραγματικότητα πρόκειται για συνεχές flash back (αναδρομή στο παρελθόν) που εκτυλίσσεται μέσα στη σκέψη της Νίνας.

·         Η κυρά Εκάβη, ο δεύτερος σημαντικός χαρακτήρας του έργου του Ταχτσή, είναι ο άνθρωπος με τον οποίο η Νίνα είχε αναπτύξει μια εξαιρετικά φιλική και μοναδική σχέση. Εκτός από φίλη της υπήρξε και πεθερά της αργότερα. Ήταν και οι δύο γυναίκες δυναμικές, γεμάτες ζωντάνια και πείσμα για να καταφέρουν να μην υποκύψουν στις δυσκολίες της ζωής.

·         Στο κείμενο ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η ιδεολογική μεταστροφή του Αντώνη, συζύγου της Νίνας. Ο Αντώνης ήταν ο δεύτερος σύζυγος της Νίνας.

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΑ

ΘΕΜΑ: Σκιαγράφηση των αντιδράσεων των μελών μιας μικροαστικής αθηναϊκής οικογένειας, καθώς και προσώπων του κοινωνικού της περίγυρου, την κρίσιμη στιγμή της έκρηξης του πολέμου του 1940.

ΕΝΟΤΗΤΕΣ:

1^Η ΕΝΟΤΗΤΑ: «Η Κασιμάτη… να μείνουμε ουδέτεροι»: Πολιτική συζήτηση παραμονές πολέμου.

2^Η ΕΝΟΤΗΤΑ: «Μα κανένας μας… ούτε ήθελα να φανταστώ το μέλλον»: Οι σειρήνες του πολέμου ηχούν.

3^Η ΕΝΟΤΗΤΑ: «Πάνω στην ώρα… δε με νοιάζει για τίποτα»: Οι αντιδράσεις των προσώπων.

ΤΕΧΝΙΚΗ:

-          Αφήγηση σε α’ ενικό πρόσωπο.

-          Παρεμβάλλεται η γ’ πρόσωπη αφήγηση του συγγραφέα, που έχει πρόθεση να αυτοβιογραφηθεί, όμως η συμμετοχή του είναι μηδαμινή.

-          Διάλογοι ζωντανοί και φυσικοί που έχουν την αίσθηση του προφορικού λόγου.

-          Εσωτερικός Μονόλογος: η Νίνα εκφράζει τις σκέψεις της και τον προβληματισμό της.

ΓΛΩΣΣΑ: Δημοτική, χειμαρρώδης και με τη ζωντάνια του προφορικού λόγου.

ΎΦΟΣ: Οικείο, προσιτό.

ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ: Παρομοιώσεις.

ΙΔΕΕΣ – ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ:

-          Παρατηρούμε τις προσωπικές και συλλογικές αντιδράσεις μπροστά στην έκρηξη του πολέμου του 1940.

-          Ισχυρό θεματικό κέντρο είναι η ανίχνευση του πατριωτικού αισθήματος.

-          Προτέρημα του κειμένου είναι η προφορικότητα και η αμεσότητα.  

                                 

"Βράδυ''

Η στιχουργική του ποιήματος

Το ποίημα είναι γραμμένο σε αναπαιστικό μέτρο[1]. Ο πρώτος και ο τρίτος στίχος κάθε στροφής έχουν από 14 συλλαβές, ενώ ο δεύτερος και ο τέταρτος στοίχος έχουν από 7 συλλαβές. Η ομοιοκαταληξία είναι πλεκτή[2]. Πολύ φροντισμένη στιχουργία, χωρίζεται σε τρεις τετράστιχες στροφές.

Ο αφηγητής

Η οπτική γωνία είναι αυτή του πρώτου προσώπου (αυτοδιηγητικός αφηγητής), όπως φαίνεται και από την χρήση της αντωνυμίας «μου». Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με το ότι ο ποιητής-αφηγητής μάς εμπιστεύεται της πιο προσωπικές του σκέψεις, δίνει στο ποίημα έναν τόνο εξομολογητικό.

Το θέμα του ποιήματος είναι το βράδυ που πέφτει και βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με την ψυχική του διάθεση.

Ο συμβολισμός της λέξης «βράδυ» στο ποίημα

Η λέξη «βράδυ», αν και απαντά μία και μοναδική φορά στο τέλος του κείμενου, εντούτοις δίνει τον τίτλο στο ποίημα, γεγονός που φανερώνει ότι έχει τη μεγαλύτερη βαρύτητα στο νου του ποιητή. Συμβολίζει τη μελαγχολία, την απαισιοδοξία, την αίσθηση ότι η ζωή τελειώνει χωρίς να έχει κανένα ουσιαστικό νόημα. Τα εκφραστικά μέσα που χρησιμοποιεί ο ποιητής είναι οι μεταφορές, το ασύνδετο (δύο τελευταίοι στίχοι), ενώ τα αποσιωπητικά στο τέλος υποδηλώνουν τα ανολοκλήρωτα όνειρα του ποιητή μας.

ΟΙ ΥΠΟΒΛΗΤΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ

Το ποίημα, οι σκέψεις του ποιητή ξεδιπλώνονται μπροστά μας μέσα από μια σειρά υποβλητικών εικόνων και μας κάνουν μέτοχους στα συναισθήματά του.

1.     Η πρώτη εικόνα (οπτικοακουστική) εξελίσσεται σε χώρο  άγνωστο. Αναφέρονται τα παιδιά που παίζουν ένα ανοιξιάτικο δειλινό και οι παιδικές τους φωνές που φτάνουν στ’ αφτιά του ποιητή απομακρυσμένες. Η εικόνα αποδίδει το συναίσθημα της απώλειας που το κάνει πιο έντονο η ώρα του δειλινού.

2.       Η δεύτερη εικόνα είναι το αεράκι που ψιθυρίζει λόγια χαϊδεύοντας τα πέταλα των ρόδων. Η μελαγχολία είναι φανερή αφού φανερή είναι και η έλλειψη ανθρώπινης παρουσίας.

3.       Η τρίτη εικόνα είναι το άδειο δωμάτιο του ποιητή με τα ανοιχτά παράθυρα. Κι εδώ είναι φανερή η ανθρώπινη απουσία. Το άδειο δωμάτιο μπορεί να συμβολίζει την άδεια ζωή του ποιητή, το αίσθημα του κενού και τη συναισθηματική του αποξένωση. Ίσως, όμως, τα ανοιχτά παράθυρα να είναι μια προσπάθειά του –ασυνείδητη-να δεχτεί το καινούριο, αλλά και να προσεγγίσει τον «άλλο», ίσως τα ανοιχτά παράθυρα να κομίζουν μια ελπίδα…

4.       Η επόμενη εικόνα είναι το τρένο που έρχεται από μια άγνωστη χώρα. Το τρένο μας παραπέμπει σε αποχωρισμούς που αφήνουν πίσω τους την πικρή αίσθηση της απώλειας.

5.       Η πέμπτη εικόνα είναι οι καμπάνες που χτυπάνε και ο ήχος τους που σταδιακά σβήνει.

6.       Η γενική εικόνα ,τέλος, είναι το σκοτάδι που πέφτει στην πόλη, στα πρόσωπα , στον ουρανό.

Όλες οι εικόνες του ποιήματος μας παραπέμπουν σε αισθήματα μελαγχολίας, μοναξιάς, πικρίας, απώλειας, αποξένωσης…

Σύγκριση με το ποίημα του Ζυλ Λαφόργκ, «Μοιρολόι φεγγαριού στην επαρχία»

Στο ποίημα το φεγγάρι, τελείως απομυθοποιημένο γίνεται μάρτυρας του ψυχικού μαρτυρίου του ποιητή. Το όμορφο και χρυσό φεγγάρι αλλά και οι χρυσές νύχτες δεν ακούνε το παράπονο του ποιητή. Το φεγγάρι (χοντρό πιθάρι και γριά με μπαμπάκια στ’ αυτιά), μένει ψυχρό και ατάραχο ενώ αυτός αισθάνεται θανάσιμα μόνος. Όπως ακριβώς και στο «Βράδυ» του Καρυωτάκη, όπου οι ομορφιές του εξωτερικού κόσμου δεν καταφέρνουν να χαρίσουν μια νότα χαράς στον εσωτερικό του κόσμο και να παρηγορήσουν τη θλίψη και τη μοναξιά του ποιητή.

---

[1]  ΑΝΑΠΑΙΣΤΙΚΟ ΜΈΤΡΟ

Το αναπαιστικό μέτρο αποτελείται από τρεις συλλαβές, από τις οποίες τονίζεται η τελευταία, ενώ οι δυο πρώτες είναι άτονες (υυ_). (Τραγουδώντας το ρυθμικά ακούγεται κάπως έτσι: νανανά – νανανά – νανανά)

[2] πλεχτή : μέσα σ’ ένα τετράστιχο, ο πρώτος με τον τρίτο και ο δεύτερος με τον τέταρτο.

Λήθη, Λ. Μαβίλης (ιστολόγιο)

eM. ΡΟΪΔΗΣ, ΤΑ ΥΑΛΟΠΩΛΕΙΑ

Ø 1830-1880: Η ρομαντική σχολή των Αθηνών

o   επιστροφή στο παρελθόν

o   μελαγχολία και απαισιόδοξη διάθεση

o   καθαρεύουσα

o   προσπάθεια για τόνωση του εθνικού φρονήματος του λαού

Ø Χρονογράφημα είναι ένα είδος πεζού λόγου που καλλιεργήθηκε κυρίως από τις στήλες του ημερήσιου τύπου. Είναι σύντομο και αντλεί τα θέματά του από την τρέχουσα κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα. Προϋποθέτει περιεκτικότητα, κομψότητα λόγου και αμεσότητα.

eM. ΡΟΪΔΗΣ, ΤΑ ΥΑΛΟΠΩΛΕΙΑ

Ø  Θεματικές ενότητες:

o   οι συνήθειες των αρσενικών σκύλων

o   η κατάσταση των πεζοδρομίων της Αθήνας

o   η προσωπική εμπειρία του συγγραφέα

o   περιγραφή ενός συγκεκριμένου επεισοδίου

Ø Η αφήγηση γίνεται σε πρώτο πρόσωπο (συνηθίζεται στο χρονογράφημα) και ο αφηγητής συμμετέχει (ως θεατής ή με τις σκέψεις του) στο περιστατικό.

Ø Γλώσσα καθαρεύουσα, μακροπερίοδος λόγος και αρχαιότροπη σύνταξη.

Ύφος

• πυκνό, περίτεχνο, ειρωνικό

Εκφραστικά μέσα

• εικόνες
• παρομοιώσεις: έμφαση στο κωμικό στοιχείο, παραστατικότητα, ακρίβεια, δραστικότητα
• μεταφορές
•  ασύνδετο

 Ειρωνεία και κωμικό στοιχείο: 

α) επιχειρείται μέσα από:

• από λέξεις και φράσεις
• χρήση καθαρεύουσας (επισημότητα, σοβαρότητα)
• χρήση δημοτικής
• κωμικές σκηνές

β) λειτουργία :

• σχολιάζει, σατιρίζει τα συμβάντα που τον ενοχλούν

τι ενοχλεί τον συγγραφέα:

• από πρακτική άποψη: αδυναμία πεζών να περπατήσουν με ασφάλεια
• αισθητική άποψη: κακόγουστο θέαμα
• παραβίαση νόμων

συναισθήματα :

• δυσαρέσκεια, ενόχληση
• χαιρέκακη ικανοποίηση
• φαίνεται να συμπαθεί τους σκύλους

Αφηγηματικές τεχνικές

• αφηγητής ομοδιηγητικός (εσωτερική εστίαση)
• επιβράδυνση
• γραμμική αφήγηση

  Αφηγηματικοί τρόποι

• περιγραφή ( αντικειμένων, γεγονότων, συναισθημάτων)
• σχόλια (Αλλά τι ζητούσιν……εκείνα;)
• αφήγηση α’ προσώπου

Του γιοφυριού της Άρτας

ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ, ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Kuro Siwo, Ν. ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ

ΘΟΥΡΙΟΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΕΙΚΕΝΟΥ (mnfilologos)

Ρήγας Βελεστινλής : Γεννήθηκε το 1857 στο Βελεστίνο ( αρχαίες Φερές ) της Μαγνησίας και αποδείχθηκε δάσκαλος του γένους.

• Το έργο «Θούριος» είναι ένας πατριωτικός ύμνος που προτρέπει σε απελευθερωτικό αγώνα.
• Περιλαμβάνει 126 στίχους από τους οποίους δίνονται στο απόσπασμα οι 40 πρώτοι.
• Η λέξη «θούριος, σύμφωνα με τους αρχαίους Έλληνες, σήμαινε ορμητικός, πολεμικός.Με αυτό τον τίτλο θέλει να αποδώσει το επαναστατικό περιεχόμενο του ποιήματος

Είδος :  πατριωτικό, επαναστατικό άσμα

Θέμα :  Η προτροπή του ποιητή προς τους σκλαβωμένους Έλληνες για  επανάσταση κατά των Τούρκων ( Οθωμανών ).

Γλώσσα :  Δημοτική ( φαναριώτικη ) με ιδιωματισμούς ( πχ ψένουν ), τουρκικές λέξεις και λόγιες ( πχ να ζούμεν )

Ύφος :  απλό ζωντανό, γιατί παρουσιάζει το φλογερό κήρυγμα του Ρήγα

Στίχος :  ιαμβικός, οξύτονος 13 σύλλαβος ( κάθε στίχος αποτελείται από έναν 7σύλλαβο και από έναν 6σύλλαβο ), με ζευγαρωτή ομοιοκαταληξία

Συναισθήματα :

• Πατριωτικός ενθουσιασμός
• Αγάπη για ελευθερία

Δομή :

• 1^η ενότητα :  στ. 1-8 , προοίμιο- δυσκολίες των κλεφτών από τη σκλαβιά ( τα δεινά της σκλαβιάς )
• 2^η ενότητα : στ 9-20 Αποτελέσματα δουλείας
• 3^η ενότητα : στ. 21-30 Προτροπή σε απελευθερωτικό αγώνα
• 4^η ενότητα : στ. 31-40 όρκος για κοινό αγώνα και συνέπειες παράβασης του όρκου

Ανάλυση 1^ης ενότητας

• Στ. 1 « ως πότε παλικάρια» : ξέσπασμα απελπισίας, αγανάκτησης, οργής του ποιητή για τις άθλιες συνθήκες των σκλαβωμένων Ελλήνων.
• Παρουσίαση δυσκολιών των κλεφτών ( στ 1-8 ) :

1) ζουν σε στενότητα ( στα στενά ) = ανασφάλεια ( μεταφορικά )

2) σα λιοντάρια ( παρομοίωση ) = μοναχικά, σε μέρη δύσβατα, σε ορεινές περιοχές

3) σε σπηλιές και όχι σε σπίτια, όπως οι άλλοι άνθρωποι

4) στερούνται την κοινωνική ζωή, βλέποντας «κλαδιά» ( δάση ) αντί για ανθρώπους

5) ζουν μακριά από τους δικούς τους

6) σε μια σκλαβωμένη Πατρίδα

• Χρησιμοποιεί α’ πληθυντικό πρόσωπο, απευθυνόμενος στους κλέφτες αλλά τοποθετώντας και τον εαυτό του μέσα σε αυτούς ( πιθανόν και από προσωπική εμπειρία )
• Οι ερωτήσεις είναι ρητορικές και με αυτές καλεί όλους τους Έλληνες ( Ρωμιούς ) να επαναστατήσουν για την ελευθερία τους
• Γνωμικό : διατυπώνει την άποψη για μια ώρα ελεύθερης ζωής παρά για μακροχρόνια δουλεία που ισοδυναμεί με φυλακή ( έμμεση προτροπή για αγώνα και επανάσταση ). Έμμεσα καταγράφει τις εμπειρίες των Ελλήνων ( φυλακίσεις, καταπίεση ) στα χρόνια της Τουρκοκρατίας.

Σχήματα λόγου :

• Παρομοίωση : στ. 2  «σα λιοντάρια»
• Ασύνδετο :  στ. 1-2, 3-4
• Μεταφορά : «πικρή σκλαβιά», «χάνουμε αδέρφια», «παρά σκλαβιά και φυλακή»
• Αντίθεση : «ελεύθερη ζωή- σκλαβιά»

Ανάλυση 2^ς ενότητας

• Χρησιμοποιεί β’  ενικό πρόσωπο γιατί απευθύνεται σε όλους τους σκλαβωμένους (αμεσότητα )
• Στ. 9 ρητορική ερώτηση ( η ζωή χωρίς ελευθερία δεν έχει αξία )
• Στ. 10 καλεί κάθε σκλαβωμένο Ρωμιό να σκεφτεί τα αποτελέσματα, τις συνέπειες της δουλείας :

Α) απώλεια ζωής ή ισόβια βάσανα ( ψένουν στη φωτιά )

Β) απόλυτη υποταγή στον τύραννο ( Σουλτάνο ) και εκμετάλλευση από αυτόν ( στ.12-14 )

Γ) Ο τύραννος κοιτά το συμφέρον του και την εξουσία του και θανατώνει/τιμωρεί όλους ανεξάρτητα από αξιώματα, τίτλους, εθνικότητες, φυλές, κοινωνικές τάξεις ( παραδείγματα επωνύμων Φαναριωτών που θανατώθηκαν )

Δ) Καμία πρόοδος δε σημειώνεται ( στασιμότητα, στ 20 )

• Υπάρχει ιεραρχική κλιμάκωση των δεινών της δουλείας που ξεκινά από την καταπίεση ( στ 11-16 ) και φτάνει μέχρι τη θανάτωση ( στ. 17-20 ) – δραματική ατμόσφαιρα : άρα απευθύνεται όχι μόνο στους Έλληνες- Ρωμιούς και στους άλλους λαούς των Βαλκανίων αλλά και στους καταπιεσμένους Τούρκους

Σχήματα λόγου :

• Μεταφορά :   ( ψένουν …φωτιά , το αίμα σου να πιει, καθρέπτης είν’ να ιδής )

Ανάλυση 3^ης ενότητας

Αποτελεί παραινετική στροφή

• Χρήση β’ ενικού, α’ πληθυντικού πληθυντικού ( ελάτε, ας κάμωμεν, να βάλωμεν, προτρεπτική προστακτική και υποτακτική )
• Στ.22 η απόφαση για Αγώνα ( επανάσταση ) πρέπει να επισφραγιστεί με όρκο στο Σταυρό
• Στ. 23  όραμα για ίδρυση ενός κράτος με ικανούς, άξιους ηγέτες που διαπνέονται από πατριωτισμό
• Στ. 25    Οι νόμοι ορίζουν το «κράτος δικαίου» , απαραίτητη η υπακοή στους νόμους, ενώη αναρχία θεωρείται δουλεία, αφού δεν υπάρχουν νόμοι για να περιφρουρούν τα δικαιώματα των ανθρώπων ( στ. 27 )

Σχήματα λόγου :

Προσωποποίηση : « οι Νόμοι», «η Πατρίδα»

Παρομοίωση : ( η αναρχία ομοιάζει την σκλαβιά, σαν θηρία  )

Μεταφορά : ( σκληρή φωτιά )

Αντίθεση : αρχηγός- αναρχία

Ανάλυση 4^ης ενότητας

• Προηγείται η αφήγηση :  ορκίζεται στον Ουρανό και όχι στο σταυρό, ίσως για να δείξει έναν υπερεθνικό χαρακτήρα της επανάστασης
• Σε α’ πρόσωπο, αρχίζει με την επίκληση του Θεού
• Δεσμεύσεις όρκου :

α) δε θα γίνει όργανο του κατακτητή, στ. 32

β) δε θα δουλέψει για τα συμφέροντά τους και δε θα παρασυρθεί από τις υποσχέσεις τους  στ 33-34

γ) μόνος σκοπός : ο αφανισμός των εχθρών ( τυράννων )  στ.35-36

δ) πίστη στη πατρίδα στ. 37

ε) απόλυτη υπακοή στους άρχοντες ( στρατηγό ) στ.38

στ ) τιμωρία στους επίορκους – σκληρή τιμωρία από την παράβαση του όρκου

( εικόνα- παρομοίωση : σαν καπνός, μεταφορά : συντρίβω τον ζυγόν  και υπερβολή : «ν’ αστράψει …καπνός» )